Μια... καθημερινή σταύρωση



O παραπάνω πίνακας είναι το έργο του Καραβάτζιο  Η Σταύρωση του αγίου Πέτρου, που παραγγέλθηκε για το παρεκκλήσιο Τσεράζι στην Ρώμη τον Σεπτέμβριο του 1600.
 
Ο Μικελάντζελο Μερίζι από το Καραβάτζιο υπήρξε ένας από τους σημαντικότερυς ζωγράφους του 17ου αιώνα και μια από τις πιο ασυνήθιστες προσωπικότητες στην ιστορία της τέχνης. Ο παραπάνω πίνακας είναι ένα χαρακτηριστικό δείγμα εκείνων των στοιχείων που έκαναν την δουλειά του πρωτότυπη και ιδιαίτερη στην εποχή του.
 
Παρόλο που το έργο προοριζόταν για έναν καθολικό ναό στα 1600, μας εντυπωσιάζει μέχρι σήμερα με την ρεαλιστική αποτύπωση της σκηνής που παρουσιάζει, με τον σχεδόν φωτογραφικό χαρακτήρα του. Εδώ δεν υπάρχει θρησκευτική κατάνυξη, ούτε κάποια υπερβατική διάθεση, αλλά αντίθετα, ο θεατής αισθάνεται πως είναι ένας αυτόπτης μάρτυρας σε μια σκηνή εκτέλεσης. Έχουμε να κάνουμε με την σταύρωση ενός ηλικιωμένου και αβοήθητου ανθρώπου, του οποίου τα χαρακτηριστικά αποτυπώνονται αδρά, η έκφραση του είναι ευδιάκριτη και η γλώσσα του σώματος συγκλονιστική.
 
Το ότι πρόκειται για τον απόστολο Πέτρο, που ζήτησε να σταυρωθεί ανάποδα γιατί δεν ήταν άξιος να ομοιάσει στον θάνατο του Δασκάλου του, είναι κάτι που εύκολα το ξεχνάμε. Η έκφραση του προσώπου του μας θυμίζει οποιονδήποτε άνθρωπο που έρχεται αντιμέτωπος με έναν αποτρόπαιο, απίστευτο, θλιβερό γεγονός. Ο Πέτρος γυρίζει προς το καρφί που διαπερνά το χέρι του και το βλέμμα του μοιάζει σαστισμένο. Είναι σαν να αναρωτιέται : Τί γίνεται εδώ ; Πώς συνέβη αυτό το πράγμα ; Πώς βρέθηκα σε αυτή την θέση ; Το πανωφόρι του είναι χαρακτηριστικά πεταμένο στην άκρη, του το έχουν αφαιρέσει αφήνοντάς τον γυμνό, ολοκληρώνοντας έτσι την ταπείνωσή του. Είναι ένας ηλικιωμένος αλλά μυώδης άντρας (αυτό φαίνεται και από την προσπάθεια που καταβάλλουν οι άλλες τρεις φιγούρες), αλλά τώρα του τα έχουν πάρει όλα και πρόκειται να τον σκοτώσουν. Παρόλα αυτά, δεν δείχνει καταβεβλημένος ή τρομαγμένος, απλά, τώρα στο τέλος, δεν μπορεί να καταλάβει την λογική αυτής της μοίρας.
 
Απ' την άλλη πλευρά, γύρω του, τρεις νεαροί άντρες, οι εκτελεστές του, φαίνεται να εργάζονται σκληρά για να τον ετοιμάσουν. Τα προσωπά τους δεν διακρίνονται, είναι κρυμμένα. Δεν φαίνεται να αντιλαμβάνονται την σιωπηλή αγωνία του άντρα στον σταυρό. Αυτοί απλώς κάνουν την δουλειά τους, αυτό που τους έχουν αναθέσει να κάνουν. Η δουλειά τους απαιτεί κόπο και επιδεξιότητα, χρειάζεται προσπάθεια για να σηκώσουν τον σταυρό (φαίνεται πως ο ξαπλωμένος άντρας τους πιέζει κάπως), αλλά δεν υπάρχει κανένα συναίσθημα από την πλευρά τους, μονάχα κίνηση.
 
Πραγματικά, ο πίνακας αυτός διαθέτει ορισμένα μοναδικά χαρακτηριστικά, ειδικά για την εποχή του. Τολμηρός, με έντονη δραματικότητα και πρωτοτυπία, εικονογραφεί ένα γεγονός θρησκευτικό, φέρνοντας στο προσκήνιο πρόσωπα πραγματικά (της διπλανής πόρτας, θα λέγαμε σήμερα), πρόσωπα με σάρκα και οστά, αντί για τους τότε εξιδανικευμένους αγίους. Ο υπόλοιπος πίνακας καλύπτεται από μαύρο χρώμα, και έτσι όλος ο φωτισμός πέφτει πάνω στην συγκεκριμένη σκηνή. Και είναι μια σκηνή σε κίνηση, όλες οι φιγούρες είναι ζωντανές, κάτι που εντείνει ιδιαίτερα την αίσθηση του ρεαλισμού. Έτσι, δεν υπάρχει καμιά διαφυγή, αυτό το γεγονός συμβαίνει εδώ και τώρα, είναι κάτι πραγματικό και όχι μια ιστορία στην περιοχή του θρύλου. Είναι κάτι με το οποίο καλείσαι να αναμετρηθείς...
 
Νομίζω πως ο πίνακας δεν κόσμησε τελικά τον ναό στην Ρώμη. Ο ιερέας τον βρήκε ακατάλληλο, πολύ προκλητικό, σχεδόν ανήθικο στον τρόπο που χειριζόταν το θέμα του. Οπωσδήποτε, πάντως, δεν θα μπορούσε να εκτεθεί στην θέα των πιστών...